In continue veranderende wereld worden projecten zelden eenvoudiger. Maatschappelijke druk neemt toe, belangen worden scherper, governance complexer en de tijdshorizon korter. Tegelijkertijd verwachten opdrachtgevers, bestuurders en de samenleving steeds méér: duurzame impact, transparantie, participatie, adaptiviteit.
In vrijwel elke sector zien we dezelfde spanningen terug. Technologische innovaties volgen elkaar snel op, maar instituties bewegen traag. Beleidsdoelen zijn ambitieus, terwijl uitvoeringskracht onder druk staat. Samenwerking wordt daarbij vaak genoemd als oplossing — maar er wordt zelden concreet uitgewerkt wat dat inhoudt voor samenwerkingspartners.
Het gevolg? Samenwerkingen die goed beginnen, maar vastlopen op aannames, onuitgesproken belangen, rolverwarring en een gebrek aan eigenaarschap. Projecten die technisch haalbaar zijn, maar organisatorisch ontsporen. Transities die worden opgedeeld in pilots, zonder perspectief op opschaling of wanneer de stekker eruit moet.
Juist daarom zoekt Instituut voor Samenwerking actief buiten de klassieke bouw-, infra- en IT-domeinen naar “lessons learned” zodat het wiel niet telkens opnieuw uitgevonden hoeft te worden. Want de vraag is niet óf samenwerking cruciaal is, maar hoe je haar professioneel organiseert in een wereld die fundamenteel verandert.
Van bouwplaats naar Foodvalley
In deze aflevering van Instituut voor Samenwerking – De Podcast verleggen we het perspectief.
Niet naar de bouwwereld, maar naar Foodvalley — letterlijk en figuurlijk. Onze gast is Marjolein Brasz, directeur van Foodvalley, een stichting die zich richt op de transitie naar een eerlijk, gezond en toekomstbestendig voedselsysteem.
Foodvalley opereert in een speelveld waarin vrijwel alle klassieke projectzekerheden ontbreken. Er zijn geen stabiele markten, geen vaste ketens, geen eenduidige probleemeigenaren. Boeren, familiebedrijven, multinationals, retailers, financiële instellingen en overheden zijn tegelijkertijd afhankelijk van elkaar én elkaars tegenpolen.
Dat maakt Foodvalley een opvallende casus voor iedereen die werkt aan complexe projecten en maatschappelijke opgaven.
De kern van het werk: markten creëren die nog niet bestaan
Een belangrijk misverstand over transitiewerk is dat het vooral draait om innovatie of technologie. In werkelijkheid zit de grootste uitdaging vaak elders: het creëren van condities waarin verandering mogelijk wordt.
Foodvalley werkt bijvoorbeeld aan thema’s als alternatieve eiwitten, regeneratieve landbouw en hergebruik van reststromen. Dat zijn geen bestaande markten. Wetgeving sluit niet aan, prijsmechanismen ontbreken en consumenten kennen het product vaak niet. Ondernemers die hierin stappen, lopen grote risico’s — terwijl afnemers wachten tot het bewezen is.
Hier wordt het. Want wie neemt het voortouw als niemand probleemeigenaar wil zijn? Wie investeert als de businesscase nog niet klopt? En hoe voorkom je dat goedbedoelde pilots stranden omdat opschaling uitblijft?
Marjolein Brasz is daar nuchter over. Niet alles lukt. Sommige initiatieven stranden simpelweg omdat de “de tijd er nog niet rijp voor is.” Een voorbeeld dat zij noemt, is hybride vlees: technisch mogelijk, inhoudelijk logisch, maar maatschappelijk te vroeg. Het resultaat? Afwijzing, emotie en terugtrekkende bewegingen.
Dat inzicht alleen al is waardevol: falen is niet altijd een kwestie van slecht ontwerp, maar soms van verkeerde timing.
Belangen, angst en reputatierisico
Wat in het gesprek naar voren komt, is hoe vaak samenwerking vastloopt op onuitgesproken spanningen. Niet op inhoud, maar op emotie, reputatie en hiërarchie.
Zo beschrijft Brasz de jarenlange lage participatie van supermarkten aan samenwerkingsinitiatieven. Niet omdat ze niet wilden verduurzamen, maar omdat ze beducht waren op “in een hinderlaag te lopen”: publiekelijk aangesproken worden, reputatieschade oplopen of in een verdedigingspositie belanden.
Dat vraagt iets van de regisseur van samenwerking. Veiligheid ontstaat niet vanzelf. Ze moet expliciet worden ontworpen. Niet als soft randverschijnsel, maar als harde voorwaarde voor voortgang.
Ook in bouw- of infraprojecten zien we hoe partijen informatie achterhouden, zich indekken of formeel meebewegen zonder werkelijk commitment. Zolang die onderstroom niet wordt benoemd, blijft samenwerking dus fragiel.
Fasebewust werken: eerst fuzzy, dan focus
Een ander scherp inzicht uit het gesprek is het belang van fasebewust werken. Transities verlopen niet lineair. Eerst is er verkenning, onzekerheid en ambiguïteit. Pas daarna ontstaat focus, structuur en governance.
Te vaak slaan organisaties die eerste fase over. Men wil snel structuur, KPI’s, rapportages. Maar daarmee wordt de ruimte voor gezamenlijke betekenisgeving en vertrouwen juist dichtgezet.
Foodvalley accepteert die ‘fuzzy fase’ bewust. Dat vraagt leiderschap: het verdragen van onzekerheid, het tijdelijk ontbreken van meetbare resultaten, en het toelaten van verschillende perspectieven. Pas wanneer er voldoende gezamenlijke richting is, wordt structuur toegevoegd.
De rol van de verbinder: geen probleemeigenaar, wel richtinggever
Interessant is hoe Brasz haar eigen rol en die van Foodvalley typeert. Geen inhoudelijk eigenaar van het probleem, geen lobbyist, geen uitvoerder. Eerder een katalysator, een onafhankelijke verbinder die helpt om belangen zichtbaar te maken, rollen te duiden en beweging te organiseren.
Dat vraagt om scherpe keuzes. Want als niemand eigenaarschap voelt, moet je ook durven stoppen. Een belangrijke les uit het gesprek is dat stopcriteria net zo belangrijk zijn als startcriteria. Doorgaan zonder perspectief is geen doorzettingsvermogen, maar uitstel van falen.
Wat zegt deze casus over samenwerking in andere sectoren?
De voedseltransitie lijkt ver verwijderd van bouw- of IT-projecten, maar de onderliggende patronen en principes zijn verrassend herkenbaar:
- Samenwerking ontspoort op aannames, niet op inhoud.
- Zonder expliciet eigenaarschap verdampt verantwoordelijkheid.
- Psychologische veiligheid is een randvoorwaarde, geen luxe.
- Te vroege structurering ondermijnt innovatie.
- Transities vragen om adaptiviteit, niet om rigide plannen.
Of, zoals Brasz het kernachtig zegt: “Mensen bewegen niet op spreadsheets; ze bewegen op betekenis.” Dat is een waardevolle boodschap voor sectoren die sterk leunen op modellen, contracten en beheersing. Maar misschien juist daarom zo relevant.
Wat deze aflevering laat zien, is dat succesvolle samenwerking geen toeval is. Ze vraagt om ontwerp, leiderschap en de bereidheid om ongemak niet uit de weg te gaan. Voor projectmanagers betekent dit een verschuiving: van sturen op controle naar sturen op condities, van oplossingen bedenken naar betekenis organiseren en van vasthouden naar durven loslaten. Daarmee wordt de vraag niet of samenwerking moeilijk is, maar of we bereid zijn haar volwassen te organiseren. En misschien ligt het antwoord daarop soms niet op de bouwplaats — maar in Foodvalley.
Luister naar de volledige Aflevering
Luister naar de volledige podcastaflevering via je je favoriete podcaststreamingsdienst o.a. Spotify, Apple Podcast, Podimo, Youtube of via onze website – zie de link hieronder.
Link naar podcastafleveringen >>
Boek Gratis Een Expert Opinion Sessie en bespreek uw projectvragen
Instituut voor Samenwerking speelt een actieve rol in het ondersteunen en faciliteren van projectpartners uit verschillende sectoren rondom de bovengenoemde vraagstukken. Met Expert Opinions bieden we projectexperts een vraagbaak waar ze 1-op-1 in gesprek kunnen gaan met andere projectexperts uit onze community.
Dit stelt hen in staat snel antwoorden en inzichten te krijgen op allerhande vragen over samenwerking. Onze community bestaat uit een diverse groep professionals met uitgebreide ervaring en expertise op terreinen als: marktconsultatie en participatie, teamsamenstelling, de goede projectstart, contracteren (op partnerschap), conflicthantering, projectmonitoring incl. bijsturing/evaluatie.
Door gebruik te maken van Expert Opinion kunnen projectexperts hun voordeel halen uit deze rijke bron van kennis en inzichten, waardoor ze hun projecten effectiever kunnen ontwerpen, realiseren en exploiteren.
Wil je gebruikmaken van onze vraagbaak Expert Opinion en direct in contact komen met experts uit onze community? Neem voor meer informatie contact op via secretariaat@samenwerk.ing of klik op deze link voor informatieaanvraag >>